Strategia rozwoju transportu

Rada Ministrów, przyjmując 24 listopada 2009 r. opracowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego „Plan uporządkowania strategii rozwoju”, uznała konieczność ograniczenia liczby dokumentów strategicznych. Uznano, że pozwoli to na większą przejrzystość procesu programowania strategicznego, bardziej efektywne wydatkowanie środków z budżetu państwa, a w konsekwencji – na skuteczniejszą realizację celów rozwojowych kraju. Zaproponowano ograniczenie się do dziewięciu tzw. docelowych strategii rozwoju, realizujących średnio i długookresową strategię rozwoju kraju. Obok „Strategii rozwoju transportu”, przygotowywanej przez Ministerstwo Infrastruktury, są to strategie:

  • innowacyjności i efektywności gospodarki;
  • rozwoju zasobów ludzkich;
  • bezpieczeństwa energetycznego i środowiska;
  • sprawne państwo;
  • rozwoju kapitału społecznego;
  • rozwoju regionalnego;
  • bezpieczeństwa narodowego;
  • zrównoważonego rozwoju wsi i rolnictwa.

Strategia rozwoju transportu jest obecnie w fazie rozpatrywania uwag, otrzymanych przez Ministerstwo Infrastruktury w ramach konsultacji społecznych. Głównym jej celem jest zwiększenie dostępności transportowej, poprawa bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności sektora transportowego. Osiągnięcie celu głównego powinno następować przy wykorzystaniu tzw. celów szczegółowych, do których zostały zaliczone:

  • budowa i modernizacja infrastruktury transportowej;
  • wykorzystanie nowoczesnych technologii w rozwoju transportu;
  • ograniczenie negatywnego wpływu transportu na środowisko;
  • poprawa poziomu obsługi transportowej ludności;
  • tworzenie dogodnych warunków dla rozwoju branży TSL (Transport – Spedycja – Logistyka);
  • tworzenie spójnego, zintegrowanego systemu transportowego, w wymiarze krajowym i międzynarodowym.

W omawianej strategii dokonano diagnozy obecnego stanu transportu w Polsce, poprzez analizę SWOT. Analizując stan transportu morskiego w Polsce uznano, iż jego mocnymi stronami są m.in.:

  • możliwość dokonywania inwestycji w portach morskich, przy uwzględnieniu wolnych terenów, pozwalające na ich rozwój i rozbudowę;
  • duży potencjał przedsiębiorstw w sektorze żeglugowym i portowym oraz znaczny potencjał intelektualny, w postaci wysoko wykwalifikowanej kadry zatrudnionej w żegludze morskiej i portach morskich, jak i w żegludze śródlądowej.

Do słabych stron polskiego transportu wodnego należą, m.in.:

  • oddalenie polskich portów od oceanicznych szlaków żeglugowych;
  • niewystarczająca liczba połączeń żeglugowych o charakterze autostrad morskich;
  • niska jakość śródlądowych dróg wodnych.

Szans na poprawę sytuacji można upatrywać w przejmowaniu tranzytu towarów przez żeglugę morską i promowaniu jej przez Unię Europejską.

Transport morski, jako element zintegrowanego systemu transportowego – podkreślono w strategii – powinien uwzględniać zarówno porty morskie, jak i żeglugę morską. W przypadku portów, należy brać pod uwagę rozwój infrastruktury portowej oraz poprawę dostępu do nich od strony lądu i morza, dywersyfikację oferty usługowej oraz dostosowanie jej do potrzeb rynku, przyczynianie się portów do podniesienia bezpieczeństwa energetycznego kraju (terminale portowe mogą stanowić doskonałą alternatywę dla dostaw lądowych, a porty do lokalizacji elektrowni). Ważna jest też konieczność symbiozy portów morskich z lokalnym – regionalnym otoczeniem. Porty powinny zwiększać swój udział w rozwoju społeczno-gospodarczym gmin i regionów portowych oraz całej gospodarki Polski.

Celem nadrzędnym dla rozwoju żeglugi morskiej, wskazanym w strategii, jest poprawa konkurencyjności polskich armatorów na rynku żeglugowym, przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa żeglugi oraz ochrony środowiska morskiego. Osiągnięcie tak postawionego celu powinno zostać poparte działaniami o charakterze szczegółowym, do których możemy zaliczyć: stworzenie warunków dla rejestrowania statków pod narodową banderą, odnowa tonażu żeglugowego, promowanie żeglugi bliskiego zasięgu – jako elementu kreowania zrównoważonego rozwoju transportu.

W odniesieniu do transportu wodnego śródlądowego wskazano, że szans na jego rozwój należy upatrywać w Odrzańskiej Drodze Wodnej. W zakresie infrastruktury, należy wziąć pod uwagę utrzymanie warunków nawigacyjnych, określonych w klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych, stworzenie ich nowoczesnej sieci o stabilnych warunkach dla przewozów lokalnych i regionalnych na zapleczu portów morskich oraz stworzenie sieci o znaczeniu turystycznym, a także dostosowanie śródlądowych dróg wodnych w Polsce do standardów występujących w Europie.

Najważniejszą kwestią pozostaje zarządzanie drogami wodnymi. W wyniku bardzo wielu analiz uznano, że to samorządy terytorialne, czy też podmioty gospodarcze funkcjonujące na danym terenie, są najbardziej zainteresowane w prawidłowym funkcjonowaniu żeglugi śródlądowej. Przekazywanie w zarząd i eksploatację śródlądowych dróg wodnych zainteresowanym jednostkom pozwoliłoby na znaczne odciążenie finansowe budżetu państwa, a jednocześnie przyczyni się do zwiększenia roli lokalnych dróg wodnych, zwłaszcza w przewozach turystyczno-wypoczynkowych, jak również w obsłudze potrzeb przewozowych przedsiębiorstw zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie dróg wodnych.

Elementem „Strategii rozwoju transportu” jest transport intermodalny, łączący transport drogowy, kolejowy, lotniczy oraz, bardzo ważny, transport morski i śródlądowy. W Polsce rynek przewozów intermodalnych jest dopiero na samym początku swojej drogi rozwoju, niemniej prowadzone są intensywne prace zmierzające do wzrostu udziału przewozów intermodalnych, w stosunku do przewozów prowadzonych jednym środkiem transportu.

Strategicznym celem jest stworzenie korzystnych warunków technicznych, prawno-organizacyjnych i ekonomiczno-finansowych dla dynamicznego rozwoju systemu przewozów intermodalnych. Dla jego osiągnięcia niezbędne jest dokonanie modernizacji i rozbudowy istniejących terminali, centrów logistycznych, poprawa szlaków kolejowych, wprowadzenie nowoczesnych systemów telematycznych i satelitarnych które, poprzez szybkie sterowanie procesami transportowymi, przyczynią się do skrócenia czasu dostawy, przy zachowaniu stanu przewożonych ładunków. Konieczna jest dobra współpraca przewoźników kolejowych i drogowych z operatorami transportu kombinowanego, centrami logistycznymi, również tymi znajdującymi się w polskich portach, właścicielami terminali, służbami celnymi, weterynaryjnymi oraz fitosanitarnymi.

Spójnie funkcjonujący i sprawny system transportowy w Polsce, zintegrowany z systemem europejskim, może przyczynić się do przyspieszenia wzrostu gospodarczego i rozwoju wymiany z zagranicą. Transport powinien istotnie przyczyniać się do tworzenia zintegrowanej infrastruktury, rozwoju nowych technologii i zapewnienia nie tylko przedsiębiorcom, ale i obywatelom usług wysokiej jakości, na wolnym i konkurencyjnym rynku.

Do omawianej strategii są przygotowywane programy wykonawcze, takie jak: „Program rozwoju infrastruktury transportu wodnego śródlądowego w Polsce” oraz „Program rozwoju portów morskich do 2020 r.” (jako przedłużenie obecnie obowiązującej „Strategii rozwoju portów morskich do 2015 r.”).

„Strategia rozwoju transportu”, wraz z raportem z konsultacji społecznych, podsumowaniem procesu strategicznej oceny oddziaływania na środowisko oraz z opinią o zgodności ze średniookresową strategią rozwoju kraju, powinny zostać przyjęte przez Radę Ministrów w ciągu najbliższych miesięcy.

Iwona Strzeżek
Autorka jest p.o. naczelnika Wydziału Żeglugi Morskiej Departamentu Transportu Morskiego i Żeglugi Śródlądowej Ministerstwa Infrastruktury