W ub.r. rynek promowy w regionie Morza Bałtyckiego, jako całość, pod względem układu linii i stanu floty nie uległ zasadniczym zamianom w stosunku do lat poprzednich. W 2017 r., podobnie jak rok wcześniej, na liniach międzynarodowych oraz głównych kabotażowych w rejonie Danii i Szwecji operowało 16 przewoźników. Siatka połączeń promowych obejmowała 60 serwisów, na których eksploatowano 116 promów ro-pax, cruise ro-ro i high-speed.

Bałtycka flota promowa

Na Bałtyku zachodnim i południowym między Niemcami i Polską (bez portów Trójmiasta), a Szwecją i Danią funkcjonuje 16 serwisów, na których operatorzy eksploatują łącznie 33 jednostki, głównie typu ro-pax. Na liniach tych dominują przewozy cargo. W rejonie Cieśnin Duńskich między Danią a Szwecją i Norwegią przewoźnicy eksploatują 24 promy na 12 połączeniach. Na liniach do Norwegii widoczny jest coroczny przyrost ruchu pasażerskiego wynikający z przejazdów handlowych (zakupy duty i tax free) oraz w ramach oferowanych przez Color Line, DFDS, Stena Line i Fjord Line wycieczek promowych.

Skupienie serwisów widoczne jest również na wschodnim Bałtyku, gdzie między Finlandią, Szwecją i Estonią funkcjonuje 13 serwisów promowych z 23 jednostkami. W liczbie tej przeważają promy typu cruise Tallinka i Viking Line. Imponujący ruch pasażerski wynika ze specyfiki tego subrynku – przejazdów w ramach package trips i konferencji organizowanych na promach.

Potencjał promowy w regionie Morza Bałtyckiego (stan na 1 grudnia 2017)

RynekLiczba serwisów Liczba promówOperatorzy
Dania-Szwecja414Stena Line, Scandlines, Danske Faerger S/A
Dania-Niemcy29 Scandlines
Niemcy-Szwecja613Stena Line, TT-Line, Nordo/Finnliness
Niemcy-Norwegia12Color Line
Dania-Norwegia67DFDS Seaways, Color Line, Fjord Line
Szwecja-Norwegia23Color Line, Fjord Line
Polska-Szwecja717Polferries, Unity Line, Stena Line, TT-Line
Litwa-Szwecja12DFDS Seaways
Łotwa-Szwecja 24Tallink, Stena Line
Estonia-Szwecja34Tallink, DFDS Seaways
Szwecja-Finlandia611Tallink/Silja Line, Viking Line, Eckero Line
Estonia-Finlandia48Tallink/Silja Line, Viking Line, Eckero Line
Finlandia/Szwecja-Rosja12St.Peter/Moby Line
Niemcy-Litwa/Łotwa/Finlandia510DFDS Seaways, Stena Line, Finnlines
Źródło: opracowanie własne na podstawie Shippax Market 17, Shippax, Halmstad 2017

Bałtycka flota promowa, wzorem lat ubiegłych, nie uległa zasadniczym zmianom. Według stanu na koniec 2017 r. na Bałtyku eksploatowano 116 jednostek. W ub.r. na rynku pojawiły się 2 nowe promy. Pierwszy to Megastar, którą Tallink wprowadził na szlak Tallin-Helsinki 29 stycznia ub.r. Zastąpił na niej wybudowany w 2008 r. statek Superstar. Ten ostatni został wcześniej sprzedany przewoźnikowi Corsica Ferries i do wejścia do eksploatacji nowej jednostki pozostawał w czarterze estońskiego operatora. Megastar jest jednostką o nośności 49 tys. t i długości 212 m. Znajduje się na niej 2800 miejsc pasażerskich, linia ładunkowa wynosi 3653 m, a prędkość eksploatacyjna 27 w. Drugim nowo zbudowanym jest szybki katamaran Express 3 (1000 pasażerów i 417 samochodów osobowych), który powiększył flotę duńskiego Molslinjen i eksploatowany jest na połączeniach w Wielkim Bełcie.

Wśród zmian we flocie odnotować należy sprzedaż przez Danske Faerger A/S promu typu ro-pax Hammerodde, który został nabyty przez Stena RoRo za 22 mln euro. Wcześniej duński operator dokonał sprzedaży do Molslinjen konwencjonalnego promu Povl Anker oraz katamaranu Leonora Christina, który z kolei został przejęty przez Fred Olsen Express. Wymienione jednostki pozostają w gestii Danske Faerger w ramach czarterów do września br. Zmiany we flocie tego duńskiego operatora wynikają z utraty kontraktu PSC na obsługę połączeń na Bornholm. Nowy, 10-letni kontrakt wygrał Molslinjen.

Z kolei Tallink poinformował o sprzedaży 2 bliźniaczych jednostek, które były czarterowane przez Stena Line (Stena Superfast VII i Stena Superfast VIII) i obsługują linię Cairryan-Belfast. Wartość kontraktu wyniosła 135 mln euro. Sprzedaż nie wpływa obecnie bezpośrednio na stan floty, jednak, jak sugeruje firma konsultingowa Shippax, mogą one powrócić na Bałtyk na linie obsługiwane na tym akwenie przez szwedzkiego gracza, kiedy nowe statki ro-pax budowane dla Stena Line w Chinach wejdą do eksploatacji w latach 2019-2020.

W portfelu zamówień stoczni (stan na 23 października 2017 r.) widniało kilka kontraktów. Na szczególna uwagę zasługuje polski projekt, którym jest budowa w stoczni szczecińskiej pierwszego od lat nowego promu dla polskiego rynku. Ro-pax zamówiony przez Polską Żeglugę Bałtycką (PŻB) będzie pierwszym statkiem wybudowanym dla polskiego armatora w polskiej stoczni od czasu promów Pomerania (rok budowy 1978) i Silesia (1979 r.). Statek będzie miał linię ładunkowa o długości 3000 m i będzie mógł przyjąć na pokład 400 pasażerów. Jednostka ma być wyposażona w napęd LNG i przeznaczona do obsługi linii Świnoujście-Ystad.

Kolejny to kontrakt Gotland Destination z chińską stocznią Guangzhou dotyczący 2 szybkich ro-paxów (przewidywane nazwy Visborg i Thjelvar), o linii ładunkowej 1750 m i liczbie pasażerów 2000. Jednostki będą zatrudnione na połączeniach między Gotlandią a stałym lądem, które przewoźnik obsługuje w ramach kontraktu PCS. Pierwszy miał być oddany do użytku w 2017 r., jednakże z powodu opóźnień jego wejście do eksploatacji (podobnie jak drugiej jednostki), planowane jest na br.

Natomiast w stoczni norweskiej Ulsten Verf trwa budowa promu hybrydowego (projekt o roboczej nazwie Color Hybryd) dla Color Line. Jednostka ma być zatrudniona na linii Stromstad-Sandefjord, zastępując na niej prom Bohus, i wejść do eksploatacji w 2019 r. (początkowo budowa miała się zakończył w 2020 r.). Będzie przystosowana do przewozu 2000 pasażerów i 500 samochodów osobowych.

Obroty terminalu promowego w Świnoujściu w latach 2014-2017

2014201520162017
Pasażerowie90031897240310413471084714
Samochody osobowe 223787239822259896268817
Autokary9218931158952
Samochody ciężarowe 345667372877406318465319
Trailery13096159031756516852
Wagony kolejowe 11336105339 1458090
Volumen netto5046405552995959634596348614
Źródło: Dane Terminalu Promów Morskich w Swinoujściu, www.sft.pl.

Z kolei Viking Line podpisał z chińską stocznią Xiamen Shipbuilding Industries kontrakt na budowę promu typu cruise. Ma wejść do eksploatacji w 2020 r. Będzie zasilany LNG i ma być wyposażony w rotory. Operator zapowiedział również wyposażenie w rotor swojego najmłodszego promu Viking Grace.

Obok powyższych projektów w zamówieniach widnieje również kontrakt Steny Line na budowę 4 jednostek typu ro-pax, z opcją zakupu dalszych 4, z chińską stocznią AVIC Shipyard i dostawą w latach 2019-2020. Pierwsze z nich mają być eksploatowane na liniach Morza Irlandzkiego, co do pozostałych jednostek brak jest informacji. Kolejną nową jednostką jest prom ro-pax, budowany dla Molslinjen w fińskiej stoczni Rauma Marine Constructions, który ma obsługiwać linię między Koge i Bornholmem.

Zwiększony potencjał

Wielkość obrotów promowych odnoszących się do przewozów pasażerów i ładunków na rynku bałtyckim nie jest możliwa do obliczenia. W latach poprzednich większość przewoźników upubliczniała dane miesięczne, stąd możliwe było oszacowanie wstępnych wyników na większości linii. Od 2016 r. część operatorów – przykładowo TT-Line, Stena Line – zaprzestała podawać nie tylko dane miesięczne, ale również nie opublikowała wyników rocznych lub też publikowała dane niepełne.

Również przewoźnicy utrzymujący połączenia z Polski do Szwecji nie upubliczniają poziomu przewozów od 2016 r. Jednakże na podstawie danych terminalu promowego w Świnoujściu oraz działań operatorów na polskim rynku można stwierdzić, że globalne obroty wykazują tendencję wzrostową.

Na połączeniach ze Świnoujścia do Ystad i Trelleborga zarówno ruch pasażerski jak i obroty cargo, podobnie jak w latach poprzednich, uległy zwiększeniu. W segmencie pasażerskim ruch wzrósł o 4,1%, a w segmencie towarowym (samochody ciężarowe) o 15,3%. W 2016 r. odnotowane przyrosty były na poziomie, odpowiednio, 7% i 8,9%. Widoczny jest rokroczny spadek przewozów ładunków w wagonach kolejowych.

Dane dotyczące ruchu promowego z portów Trójmiasta za ostatnie 2 lata są ograniczone. Według danych publikowanych przez Shippax, Stena Line na linii Gdynia-Karlskrona przewiozła w 2016 r. ok. 608,8 tys. osób. Z kolei w pierwszych 7 miesiącach (styczeń-lipiec) br. ruch pasażerski osiągnął poziom ok. 385 tys. osób. Dane te świadczą o dalszym przyroście obrotów. Wielkość obrotów cargo nie jest dostępna. Brak jest danych odnośnie linii Gdańsk-Nynäshamn. Analizując polski rynek promowy jako całość, można zauważyć coroczny wzrost obrotów we wszystkich kategoriach.

Pod koniec grudnia ub.r. na rynku polskim łącznie eksploatowano 17 promów. Na liniach ze Świnoujścia Unity Line, PŻB i TT-Line dysponowały 11 jednostkami, razem z promami kolejowymi.

W ub.r. zanotowano znaczące zwiększenie potencjału przewozowego na polskim rynku. PŻB wprowadziła we wrześniu na linię Świnoujście-Ystad swój nowy nabytek, prom Cracovia. Jednostka ta została zbudowana w 2002 r. dla Trasmediterranea jako Murillo, następnie eksploatowana była jako Drujba przez bułgarskiego operatora na linii Burgas-Batumi-Noworosyjsk.

Z kolei Stena Line pod koniec sierpnia dodała 4 statek na połączenie Gdynia-Karlskrona, wyczarterowaną od Gotlandsbolaget jednostkę Gute przeznaczoną dla segmentu cargo. Kolejnym ruchem Stena Line było otwarcie 16 października ub.r. nowego połączenia z Gdyni do Nynashamn. Zatrudniono na nim wyczarterowany statek ro-ro Elisabeth Russ, który wykonuje po 3 odejścia tygodniowo z każdego portu. Obecnie operator oferuje 50 połączeń tygodniowo z Gdyni do Szwecji.

Pod koniec grudnia ub.r. szczecińska Euroafrica zakupiła od włoskiego operatora Tirrenia ro-pax Puglia, który jest bliźniaczą jednostka Galileusza i będzie nosić nazwę Copernicus. Po remoncie statek będzie pływać w barwach Unity Line. Jego linia ładunkowa ma 1780 m i może pomieścić 99 pasażerów. Ma zastąpić zbudowanego w 1977 r. Kopernika.

Najnowszym nabytkiem na polskim rynku jest wyczarterowany przez PŻB prom Nova Star, który będzie eksploatowany na linii Gdańsk-Nynashamn. Jednostka wybudowana w 2011 r. dla LD Lines jako Norman Leader (kontrakt został anulowany) należy do ST Marine, w latach 2014-2015 była czarterowana przez Nova Star Cruises Limited i zatrudniona na rynku północnoamerykańskim na linii Portland (stan Maine)-Yarmaoth (Nowa Szkocja) jako Nova Star. Następnie została wyczarterowana przez Inter Shipping dla obsługi połącznia między Algecirias i Tanger na Morzu Śródziemnym.

Flota promowa na liniach Polska – Szwecja (stan na 1 grudnia 2017)

Operator PromRok budowy/ przebudowyLiczba miejsc ogółemLiczba miejsc kabinowych Długość linii ładunkowej (m)Linia
PŻBCracovia 20026502196Świnoujście – Ystad
Masovia 1996 / 2013 / 201510004882620Świnoujście – Ystad
Baltivia 1981 / 19892501741408Świnoujście – Ystad
Wawel 1980 / 1989 / 200510005061460Gdańsk – Nynashamn
Unity LinePolonia 199510006182173Świnoujście – Ystad
Skania 1995 / 200813976002135Świnoujście – Ystad
Wolin 1986 / 20023702401732Świnoujście – Trelleborg
Galileusz 19921601281742Świnoujście – Trelleborg
Gryf 19901801441880Świnoujście – Trelleborg
Jan Śniadecki 198857571077Świnoujście – Ystad
Kopernik 1977 / 1993360119925Świnoujście – Ystad
Stena LineStena Vision 1987 / 2010170018542214Gdynia – Karlskrona
Stena Spirit 1988 / 2011170018542.214Gdynia – Karlskrona
Stena Baltica 20071762102188Gdynia – Karlskrona
Gute 197912865Gdynia – Karlskrona
Elisabeth Russ 1999121625Gdynia-Nynashamn
TT-LineNils Dacke 19953003232400Świnoujście – Trelleborg
Tom Sawyer 19894003242240Świnoujście – Trelleborg
Źródło: opracowanie własne na podstawie Shippax Market 17, Shippax, Halmstad 2017, Shippax Guide 17, Shippax, Halmstad 2017

Działania PŻB, Unity Line i Stena Line w zakresie zwiększenia potencjału przewozowego są odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku. Przewozy promowe są najbardziej dynamicznie wzrastającym segmentem w rejonie Morza Bałtyckiego, a nasze połączenia są tego najlepszym przykładem. Na polskim rynku widoczny jest coroczny wzrost obrotów, przykładowo od 2014 r. ruch towarowy wzrastał średnio o ponad 10% rok do roku. Aby sprostać rosnącemu popytowi, operatorzy muszą zwiększać potencjał przewozowy. Obecnie serwisy odczuwają niedobór zdolności przewozowej, przede wszystkim w zakresie linii ładunkowej. Co prawda przedstawione wyżej poczynania zwiększyły możliwości transportowe w tym zakresie i dają pewien „oddech”, ale utrzymująca się tendencja wzrostowa będzie wkrótce skutkować brakiem rezerw przestrzeni ładunkowej.

Stąd konieczna jest realizacja projektów budowy nowych promów dla polskiego rynku. W marcu ub.r. PŻB zamówiła w stoczni Gryfia prom ro-pax, który ma wejść do eksploatacji w 2019 r. Planowana jest budowa drugiej jednostki dla kołobrzeskiego armatora, a 4 kolejne ro-paxy mają zasilić flotę Unity Line. Do czasu sfinalizowania niezwykle ambitnego, ale niezbędnego dla polskiego rynku projektu, przewoźnicy będą musieli posiłkować się czarterami lub zakupami jednostek na rynku wtórnym. Jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na brak na rynku jednostek używanych promów o odpowiednich parametrach (linii ładunkowej) oraz w akceptowalnym wieku.

Pierwsze działania w postaci zakupu ro-paxa Copernicus, czartery 2 jednostek przez Stena Lina czy czarter Nova Star przez PŻB są tego przykładem. Wprowadzenie tej ostatniej jednostki na połączenie Gdańsk-Nynäshamn, prawdopodobnie jako wahadła dla pływającego tam promu Wawel, winno być głównym czynnikiem, który pozwoli na uratowanie tej niezwykle ważnej linii. Należy więc życzyć operatorom na naszym rynku promowym dalszych udanych przedsięwzięć, które pozwolą na podniesienie zarówno ich pozycji konkurencyjnej, jak i całego polskiego rynku promowego.