Już w przyszłym roku województwo pomorskie gościć będzie jubileuszowe 10. Forum Strategii Unii Europejskiej dla Regionu Morza Bałtyckiego (SUE RMB). Zatwierdzona przez Radę Europejską w 2009 r. strategia (www.balticsea-region-strategy.eu) była pierwszym dokumentem strategicznym o charakterze makroregionalnym w Unii Europejskiej. Podkreślono tym samym znaczenie rozwoju tego obszaru dla konkurencyjności całej Unii. Podsumowanie 10 lat współpracy, działań oraz partnerskich projektów i inicjatyw realizowanych pod auspicjami SUE RMB nastąpi w Gdańsku 12-13 czerwca 2019 r. Głównym tematem wydarzenia będzie gospodarka w obiegu zamkniętym oraz ekonomia współdzielenia w obliczu wyzwań demograficznych w Regionie Morza Bałtyckiego.

Warto podkreślić, że znaczna część agendy merytorycznej SUE RMB poświęcona jest problematyce ekologicznej, bezpieczeństwu żeglugi, ekoefektywnej energetyce czy współpracy transgranicznej. W strategii zapisane zostały także cele poświęcone konkurencyjności terytorialnej, definiujące Region Morza Bałtyckiego jako lidera w tworzeniu jednolitego rynku europejskiego. Dotyczy to w szczególności kwestii transportowych związanych z tworzeniem sieci TEN-T, które zostały ujęte w punkcie „Good transport conditions” należącym do celu „Connect the region”.

Sieć europejskich korytarzy transportowych ustanowiona została wraz z przyjeciem unijnego rozporządzenia 1315/2013, które podzieliło europejską przestrzeń na 9 korytarzy sieci bazowej TEN-T. Aż 4 spośród wyznaczonych 9 korytarzy europejskich obejmują swym zasięgiem region Morza Bałtyckiego. Są to korytarze: Bałtyk-Adriatyk, Morze Północne-Bałtyk, Orient/Wschód-Morze Śródziemne, Skandynawia-Morze Śródziemne. Z polskiego i pomorskiego punktu widzenia kluczową rolę odgrywa Korytarz Bałtyk-Adriatyk. Prowadzi on od polskich portów morskich dwiema odnogami: Pomorską i Zachodniopomorską, które łączą się na Górnym Śląsku, następnie poprzez Bratysławę, Wiedeń i rejon Alp Wschodnich, aż po północne Włochy. Instytucją regionalną promującą inwestycje i projekty strefy rozwojowej tego korytarza jest Stowarzyszenie Polskich Regionów Korytarza Transportowego Bałtyk-Adriatyk, organizacyjnie umocowane w strukturach Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego. Stowarzyszenie grupuje w swoich szeregach nie tylko władze publiczne, ale także podmioty prywatne reprezentujące branżę logistyczną i transportową. Aktualnie podejmowane są przez stowarzyszenie inicjatywy na rzecz wydłużenia korytarza do Skandynawii na bazie autostrad morskich Gdynia-Karlskrona, Świnoujście-Trelleborg oraz połączenia promowego Gdańsk-Nynäsham.

– Jest to istotne ze względu na rosnącą z roku na rok wymianę handlową między Polską a Szwecją. W efekcie na liniach promowych z Polski do Szwecji pojawia się coraz więcej nowych promów. Obroty handlowe na tej trasie, z udziałem polskich portów, stanowią ok. 40% wszystkich obrotów rynku bałtyckiego – wyjaśnia Ryszard Świlski, prezes stowarzyszenia i członek zarządu województwa pomorskiego.

Warto też podkreślić, że zazwyczaj korytarze RMB pokrywają się z przebiegiem europejskich rzek posiadających swe ujścia w Morzu Bałtyckim, stąd tak istotne jest objęcie rzeki Wisły i Odry międzynarodową konwencją AGN, która obliguje władze do podjęcia szeregu inwestycji w najbliższych latach.

Niewątpliwie nowym otwarciem dla basenu Morza Bałtyckiego, o dużym znaczeniu gospodarczym dla województwa pomorskiego, jak i całego kraju, było uruchomienie w 2007 r. terminalu DCT, które pociągnęło za sobą decyzję Maersk Line o wydłużeniu, w 2010 r., kontenerowej linii oceanicznej AE10 prowadzącej z Szanghaju do Gdańska. Zapoczątkowało to pojawianie się dużych kontenerowców na Bałtyku. Aktualnie Gdańsk jest jedynym w skali akwenu hubem, do którego przypływają największe kontenerowce na świecie i skąd kontenery są przewożone do innych portów Morza Bałtyckiego.

Efektem powyższych decyzji są rosnące z roku na rok przeładunki trójmiejskich portów, które w 2017 r. wyniosły aż 60 mln t. Jest to wzrost o ponad 1/3 w stosunku do liczby przeładunków z 2012 r. Szczególnie dobre wyniki odnotowywane są w zakresie przeładunku kontenerów, a sam DCT obsłużył w 2017 r. 1 593 761 TEU. Trend wzrostowy obejmuje nie tylko trójmiejskie i Polskie, ale wszystkie porty bałtyckie. Jak pokazują analizy firmy Actia Forum, w latach 2010-2016 przeładunki tych portów wzrosły o 8,24%, a wzrost odnotowano zarówno w przewozach ro-ro, promowych, jak i kontenerowych, choć w zakresie tych ostatnich wystąpiło załamanie między rokiem 2014 a 2015.

Podsumowując, można powiedzieć, że Morze Bałtyckie wraz z ulokowanymi tu portami i terminalami przeładunkowymi zostało wciągnięte w sieć globalnych łańcuchów dostaw, dzięki czemu geopolityczna ranga regionu znacznie wzrosła. O tym, że nie jest to sytuacja przejściowa, świadczy fakt, iż o status ośrodka węzłowego (hubu) ubiegają się także inne bałtyckie porty m.in. w St. Petersburgu oraz w Kłajpedzie, choć nie dysponują one tak korzystnymi warunkami nawigacyjnymi i położeniem geograficznym jak porty trójmiejskie.

W Regionie Morza Bałtyckiego aktywnych jest również wiele organizacji pozarządowych i instytucji otoczenia biznesu, reprezentujących różne obszary aktywności powiązane z gospodarką morską. Ambasadorami współpracy województwa pomorskiego z regionami Morza Bałtyckiego są także klastry, zwłaszcza Bałtycki Klaster Morski i Kosmiczny (www.klastermorski.com.pl) oraz Klaster Logistyczno-Transportowy Północ-Południe (www.klasterlogtrans.pl). Pierwszy z nich jest ważnym klastrem w Europie Środkowej i Wschodniej oraz liczącym się parterem w regionie. Świadczy o tym m.in. jego współpraca z podmiotami działającymi w Stanach Zjednoczonych, Azji i Afryce Południowej. Z kolei Klaster Logistyczno–Transportowy Północ-Południe w 2016 r. został wybrany jednym z 16 Krajowych Klastrów Kluczowych.

Ważną rolę we wzmacnianiu konkurencyjności RMB odgrywają także projekty realizowane ze środków unijnych, głównie w ramach inicjatywy INTERREG. Dla przykładu, celem projektu SMART BLUE REGIONS (www.submariner-network.eu/projects/smartblueregions), z udziałem niemieckiego landu Schleswig-Holstein, a także partnerów z Finlandii, Estonii, Polski, Szwecji i Łotwy, jest identyfikacja innowacyjnych potencjałów przemysłów morskich oraz wykorzystanie ich w realizacji polityki tzw. niebieskiego wzrostu. Z kolei projekt SMART-UP BSR smartup-bsr.eu koncentruje się na pilotowaniu i testowaniu nowych rozwiązań w ważnych dla społeczeństwa obszarach takich jak: zdrowe starzenie się, zmiana klimatu, gospodarka o obiegu zamkniętym czy inteligentne miasto.

Bogactwo inicjatyw realizowanych w Regionie Morza Bałtyckiego, duża liczba kooperujących partnerów i podmiotów (nie tylko gospodarczych, ale także społecznych, kulturalnych czy edukacyjnych) stanowią ogromną wartość dodaną regionu oraz przyczyniają się do realizacji celów strategii bałtyckiej. Warto pamiętać, że rozwój regionu nie dokonuje się w tzw. próżni, lecz jest konsekwencją wieloletnich działań, a w szczególności sprzyjających warunków położenia geograficznego całego basenu Morza Bałtyckiego. Warunki te umożliwiają aktywność transportową i logistyczną szeregu firm kooperujących w tym obszarze i na jego zapleczu.

Wspomniane już powyżej organizacje, w tym te zrzeszające miasta, jak Związek Miast Bałtyckich (www.ubc.net), czy też regiony, np. Konferencja Współpracy Subregionalnej Państw Morza Bałtyckiego (www.bsssc.com), tworzą sieć zaangażowanych instytucji i osób, wspierającą działania na rzecz Regionu Morza Bałtyckiego. Prowadzą one lobbing w ramach UE oraz wobec rządów krajowych, jak również inicjują strategiczne z punktu widzenia współpracy bałtyckiej projekty. Do współpracy tej włączają także młodzież, poszerzając jej świadomość bałtycką i przygotowując do działalności na rzecz RMB.

Alicja Kaczorowska-Rohde
Michał Graban
Departament Rozwoju Gospodarczego
Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego
www.drg.pomorskie.eu