Przyczynek do dyskusji o awarii wspólnej

Znaczenie żeglugi w międzynarodowym handlu w zasadzie niezmiennie od setek lat umacnia się i nie sposób wyobrazić sobie funkcjonowania światowej gospodarki bez tego kluczowego ogniwa. Z kolei jednym z podstawowych czynników wpływających na ryzyko związane z żeglugą jest kwestia bezpieczeństwa. W tym kontekście bardzo charakterystyczną i specyficzną instytucją prawa morskiego jest awaria wspólna (general average), której istota, charakter prawny i funkcja, mimo że jej rodowód sięga tysięcy lat wstecz, nadal pozostają niemal bez zmian, a sama instytucja, jak pokazuje rzeczywistość, ciągle zachowuje swoją praktyczną aktualność.

Wystarczy wspomnieć choćby o niedawnym (mającym miejsce 23 marca 2021 r.) wypadku kontenerowca Ever Given, w wyniku którego doszło do zablokowania Kanału Sueskiego, niezwykle ważnego szlaku morskiego łączącego Europę, Azję i Bliski Wschód. Statek ten (przewożący ponad 20 tys. kontenerów) utknął bowiem na mieliźnie w sposób, który całkowicie wstrzymał ruch jednostek tą drogą wodną. Wprawdzie udało się ściągnąć go z mielizny i przywrócić drożność kanału „już” po sześciu dniach, jednak wystarczyło to, aby w czasie tej blokady utworzył się olbrzymi korek innych statków (szacuje się ich liczbę na ok. 400) oczekujących na przejście tym szlakiem. Co z kolei spowodowało poważne, mające charakter globalny, zakłócenia płynności i szybkości przewozu towarów tą drogą morską i dostarczenia ich do wielu odbiorców na całym świecie.

Wypadek ten implikuje szereg konsekwencji prawnych. Powstaje pytanie o odpowiedzialność za spowodowanie tego zdarzenia oraz za wynikające z tego tytułu szkody. O skali szkód oraz powstałych roszczeń może świadczyć choćby to, że egipski państwowy podmiot zarządzający Kanałem Sueskim zażądał od armatora statku Ever Given zapłaty odszkodowania w wysokości 916 mln USD! Co więcej, tytułem zabezpieczenia tych roszczeń sąd egipski dokonał tzw. aresztu statku – co oznacza, że nie może on opuścić obszaru Kanału Sueskiego.

Wśród różnych skutków prawnych tego zdarzenia można jednak jeszcze odnotować ogłoszenie przez armatora Ever Given tzw. awarii wspólnej. Cóż to jednak jest awaria wspólna i co w praktyce oznacza dla uczestników podróży morskiej? (więcej w „Namiarach na Morze i Handel” 12/2021).

Dariusz Szymankiewicz
radca prawny
Czyżyk Mickiewicz i Wspólnicy sp.p.
Szczecin – Gdynia – Gdańsk