Transport morski wczoraj i dzisiaj

Nie trzeba wielkiej wiedzy ani wyobraźni, aby mieć świadomość, że transport wodny jest najstarszym sposobem przemieszczania ludzi i towarów. Kilka tysięcy lat temu, kiedy rodził się transport, lądy były zarośnięte puszczami, poprzecinane rzekami i bagnami, nie mówiąc już o tym, że nie było takich środków transportu, jakie znamy dzisiaj. Aby natomiast poruszać się wodą, wystarczyło wydrążyć pień drzewa i już miało się łódź, którą można było przemieszczać się rzeką albo morzem, najpierw oczywiście wzdłuż wybrzeża, aby nie tracić lądu z oczu. Ludzie bali się zapuszczać dalej w morze, które w ich wyobraźni roiło się od dzikich i potwornych stworzeń w rodzaju Scylli i Charybdy lub bestii, które do dzisiaj można oglądać na starych mapach.

W miarę jednak nabywania umiejętności żeglowania, powstawania pierwszych instrumentów nawigacyjnych w rodzaju astrolabium, udoskonalania łodzi i statków trzymanie się wybrzeży przestało być konieczne i zaczęły się pierwsze podróże morskie zarówno w celu poznawczym, jak i handlowym. Dla nas, Europejczyków, takimi akwenami, gdzie dokonywano pierwszych wypraw morskich, pozostaje oczywiście Morze Śródziemne, ale i Morze Północne, gdzie królowali wikingowie. Obszar za tzw. Słupami Herkulesa, czyli dzisiejszym Gibraltarem, aż do czasów niemal współczesnych pozostawał nieznany i groźny. Dopiero Portugalczycy w XV w. jako pierwsi zapuścili się do dzisiejszego Maroka, potem wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki aż do Przylądka Dobrej Nadziei, który zresztą pierwotnie nazwali Przylądkiem Burz. Dalsze dzieje odkryć geograficznych, podroży morskich i handlu morskiego są już dobrze znane. Słowo „odkryć” należałoby zresztą wziąć w cudzysłów, ponieważ Europejczycy odkrywali je dla siebie, ale przecież ludzie żyli w tych nowo „odkrytych” miejscach od tysięcy lat. Pojęcie „odkrycia geograficzne” jest typowym przykładem europocentrycznego punktu widzenia.